Nhắc đến giọng hát của Ngọc Lan, ta để ý từ giọng ngân đến cách phát âm, từ lời nhạc đến lối diễn tả. Ta khen ngợi khả năng cũng như nhìn nhận sự thành công của cô qua những dĩa nhạc bán chạy ngoài thị trường. Nhưng giọng hát ấy, giống như một viên ngọc quý, vẫn cần được tô giũa và đặt đúng chỗ để khả năng tỏa sáng có thể đạt đến mức hoàn bích.

Từ Ngọc Lan 2, Người Yêu Dấu, liên tục đến Ngọc Lan 10, Hạnh Phúc Nơi Nào, và ngay cả Ngọc Lan-Kiều Nga, Paris vẫn Đợi hay Liên Khúc Hè Muộn, khi nhìn vào phần hòa âm và điều khiển ban nhạc, ta đều thấy tên của Thanh Lâm. Một trùng hợp vô tình hay chính do sự lựa chọn của Ngọc Lan?

Thật ra Thanh Lâm đã làm nhạc nền cho Ngọc Lan hát ngay từ lúc cô bắt đầu thâu âm vào đầu năm 1983. Nhưng khi cộng tác với vũ trường Ritz, cô mới có dịp làm việc trực tiếp với Thanh Lâm, lúc ấy đang phụ trách phần thổi saxophone trong ban nhạc Shotgun của nhạc sĩ Ngọc Chánh. Sau cuốn Ngọc Lan 1, Tiếng Hát Ngọc Lan, thực hiện với trung tâm Đời, Ngọc Lan và Thanh Lâm đã thật sự sát cánh làm việc bên nhau để cho ra đời những dĩa nhạc thành công nhất.

Thanh Lâm tốt nghiệp cử nhân âm nhạc. Ngoài khả năng soạn và hòa âm, anh còn được biết đến vì tài thổi saxophone (Thanh Lâm – Saxo Tuyệt Vời 1,2,3. Trung Tâm Asia sản xuất và phát hành). Nhưng có lẽ Thanh Lâm tạo được nhiều uy tín nhất trong lãnh vực Thánh nhạc. Là ca trưởng ca đoàn Ngàn Thông, anh đã và vẫn đang hướng dẫn ca đoàn này từ hơn hai mươi năm qua, chúng ta có thể biết được kiến thức, khả năng soạn và điều khiển dàn nhạc hợp xướng của anh một cách rõ ràng nhất qua những dĩa nhạc Thánh ca chủ đề Giáng Sinh như Chúa Ra Đời 1 & 2. Tuy trưởng thành và được đào tạo về âm nhạc tại Mỹ, Thanh Lâm lại chọn cho mình lối viết nhạc rất Việt Nam. Mục đích hòa âm của anh trước sau vẫn là dùng nhạc để làm nổi bật tình ý trong bài hát. Hãy nghe phần nhạc mở đầu của “Tiếng Mưa Đêm,” sự phối hợp giữa tiếng đàn piano, tiếng tubular bells và những âm thanh của synthesizer làm ta liên tưởng đến những giọt mưa “rơi mãi trên phím đàn”. Trong “Chiều Một Mình Qua Phố,” ta như tìm thấy ở nhạc Trịnh Công Sơn thêm một khía cạnh mới. Tiếng kèn rộn rã mở đầu đã giúp ta thoát khỏi nỗi buồn sâu thẳm của kẻ độc hành trong buổi hoàng hôn tím thẫm. Thay vào đó là hình ảnh một người con gái, mà những đường phố cô đi qua chỉ đủ gợi những nhớ thương dịu dàng và xinh đẹp. “Hạ Trắng” cũng thế; cách xử dụng nhiều nhạc cụ một cách khéo léo đã tạo thêm sinh động cho bài hát. Lời nhạc từ đó cũng thêm màu sắc. Nhưng có lẽ bài hát cho thấy sự ảnh hưởng rõ rệt của Thanh Lâm trong cách hòa âm chính là bài “Je N’oublierais Jamais”. Rất ít người để ý Ngọc Lan đã thâu bài này năm 1989 với tựa đề “Nhớ Anh Mà Thôi”. Năm 1991, Nhật Ngân chuyển sang lời Việt một lần nữa và đặt cái tên mới: “Mưa Trên Biển Vắng”. Lần này, bài hát đã được đón nhận một cách nồng nhiệt như chưa từng bao giờ được nghe, được biết. Điều gì đã tạo ra sự khác biệt đó? Vì lời nhạc của Nhật Ngân cảm xúc quá? Lời nhạc của Phạm Duy cũng không thiếu sự da diết nhớ thương. Càng không thể nói giọng hát Ngọc Lan trong bài này truyền cảm hơn bài kia. Vậy nếu Thanh Lâm không dùng tiếng nhạc quyện với tiếng sóng, liệu ta có thể thấy rõ ràng hình ảnh một người con gái đứng bên bờ biển vắng ngóng chờ người yêu? Hay ta có thể nghe lồng lộng tiếng cô gọi người tình trở về, trong nước mắt lẫn nước mưa?

Nhiều người trong giới sản xuất đã cho rằng Ngọc Lan thành công phần lớn là nhờ Thanh Lâm. Thanh Lâm thẳng thắn phủ nhận. Anh không hát dùm cho Ngọc Lan, cũng không lên sân khấu trình diễn thay cho cô được. Ngược lại, chính Ngọc Lan đã giúp anh làm trọn nhiệm vụ hòa âm và thu âm một cách nghiêm chỉnh. Hơn ai hết, Thanh Lâm thấy được cách phát âm rất chuẩn của Ngọc Lan. Cô luôn luôn phát âm tròn trịa từng chữ một. Anh không bao giờ phải chỉnh cách phát âm của cô. Theo anh, đó là một ưu điểm rất lớn của Ngọc Lan mà nhiều ca sĩ khác đã phải bỏ công luyện tập. Cũng theo Thanh Lâm, Ngọc Lan biết rõ khả năng cũng như loại nhạc của mình. Có những bài anh chọn để làm nhạc cho cô nhưng Ngọc Lan đã thay vào bằng những bài cô thích. Và Thanh Lâm đồng ý: “Những bài Ngọc Lan chọn trở thành nổi tiếng”.

Sau hơn mười năm làm việc chung, anh nhận xét:

Ngoài giọng hát êm ái, Ngọc Lan còn là một người rất thông minh, có khả năng lãnh hội về âm nhạc cực kỳ sắc bén. Cô không những chú ý về phần nhạc lý, mà lời nhạc đối với cô cũng quan trọng không kém. Từ đó, cô diễn tả bài hát theo những gì cô cảm nhận được. Sự cảm nhận nơi Ngọc Lan phải chính xác lắm nên người nghe cũng mang cùng nỗi niềm, cũng đón nhận được cái tâm linh của bài nhạc.

Ngọc Lan rất quan tâm đến lời Việt chuyển dịch từ những bài nhạc ngoại quốc. Nếu để ý, sẽ thấy lời nhạc cô hát thường trôi chảy, thơ mộng và đúng vần điệu hơn bài của nhiều người khác. Thí dụ như bài “Lại Gần Hôn Em”. Hãy nghe một đoạn nguyên thủy của Phạm Duy:

Lại gần, hôn anh!
Hỡi bé, chúng ta xa nhau,
Nhưng ta chẳng đổi thay đâu!
Bé đã muốn đi rong chơi
Cho nên tạm biệt anh thôi
Lại gần hôn anh!

Lại gần hôn anh!
Bé đã muốn xa anh,
Sao đêm nay lại còn khóc nữa?
Hỡi bé, có chi ghê đâu?
Ta đâu phải là uyên ương lần đầu xa nhau,
Lần đầu quên nhau?

Và đây là lời cô hát:

Lại đây bên em
Anh hỡi trước khi xa em,
Đêm nay lại gần bên em
Vẫn biết đôi ta chia tay
Nhưng trong lòng còn mê say
Lại gần với em.

Lại đây bên em
Hãy nói ta luôn yêu nhau
Tim ta chẳng đổi thay đâu
Hãy nói anh không ra đi
Cho em đừng buồn chia ly
Lại gần với em.

Dù Phạm Duy nổi tiếng là dịch rất sát nghĩa và lời nhạc rất thâm thúy, nhưng nghe Ngọc Lan hát ta thấy lời diễn tả khít khao với bản tính của cô hơn. Chính vì điều này mà ta có cảm tưởng như là tâm sự của riêng cô. Trong “Bleus au Coeur” Vũ Xuân Hùng đặt tựa lời Việt: “Tình Mười Năm Còn Nhớ”, Ngọc Lan đã đổi sang “Tình Ngàn Năm Còn Nhớ”, một lần nữa cho ta thấy chất thơ nơi Ngọc Lan.

Trả lời câu hỏi: “Chỉ sau này, với những dĩa nhạc của trung tâm Mây, cô hát mới hay” Thanh Lâm đã cho biết:

Trước đó Ngọc Lan hát bài do các trung tâm đưa, thâu âm rất nhiều trong một thời gian rất ngắn. Có khi đến phòng thâu mới nghe được nhạc đánh như thế nào, và phải thâu trong một thời gian rất giới hạn. Khi thực hiện dĩa nhạc của riêng mình, cô đã dự phần quyết định trong việc chọn lựa bài bản, người hòa âm, phòng thâu, người mix nhạc. Cô chính là người đã đứng ra thực hiện, trung tâm Mây chỉ đảm nhiệm phần sản xuất và phát hành. Vì Ngọc Lan đã bỏ nhiều công sức vào những dĩa nhạc này mà nhiều người đã tưởng lầm Ngọc Lan có phần hùn với trung tâm Mây

Trong hơn 10 dĩa nhạc làm cho Ngọc Lan. Anh cho biết ưng ý nhất là “Tình Gần”. Bởi vì nó tiêu biểu cho nhạc tình Việt Nam, với những nhạc sĩ chuyên viết tình ca của nhiều thời kỳ. Từ những bài của Trịnh Công Sơn ở thập niên 60. Sang thập niên 70 với Vũ Thành An, Ngô Thụy Miên. Ở những năm 80, Ngọc Trọng đã cùng sáng tác với những nhạc sĩ đi trước như Trầm Tử Thiêng, Đức Huy”. Riêng đạo diễn Đặng Trần Thức lại rất thích phần dạo nhạc của bài “Khi Có Chàng (Avec Lui)” mà Thanh Lâm đã soạn cho 2 cuốn video ca nhạc: Như Em Đã Yêu Anh và Mặt Trời Bên Kia Mùa Hạ. Ông đã để phần giới thiệu chương trình một cách rất tĩnh lặng hầu không lấn át cái cảm xúc mạnh mẽ của đoạn nhạc.

Thanh Lâm đã điều khiển ban nhạc rất nhiều lần cho Ngọc Lan hát. Nhưng điều mà anh không hề ngờ lần duy nhất anh điều khiển ca đoàn Ngàn Thông hát cho Ngọc Lan cũng là lần vĩnh biệt. Dù sao đi nữa anh vẫn là người bạn đồng hành đã đi cùng với Ngọc Lan suốt đoạn đường dài sự nghiệp, dù chỉ bằng những bước chân vô cùng thầm lặng và khiêm tốn.

– Vô Danh
(from ilovengoclan.com 2004)
– Photo restoration & Artwork by Ngọc Lan Goddess